Πειραιάς, 5 Ὀκτωβρίου 2026
Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Θ Ε Ν
ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ:
«ΟΙ ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΒΟΗΘΟΙ ΕΠΙΣΚΟΠΟΙ ΕΙΝΑΙ
ΟΙ ΧΩΡΕΠΙΣΚΟΠΟΙ ΤΩΝ ΙΕΡΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ »
Μέ ἀνακοινωθέν τῆς Μητροπόλεώς μας ἀνεφέρθημεν στό ζήτημα τῆς Κανονικότητος τῶν Βοηθῶν Ἐπισκόπων καί στήν ἰσχύουσα περί αὐτῶν νομοθεσία καί πρᾶξι. Δημοσίευμα Ἐκκλησιαστικοῦ ἐντύπου μέ ἀπομειωτικούς χαρακτηρισμούς διά τό θέμα, μᾶς ὑποχρεώνει νά ἐπανέλθωμεν καί κυρίως διότι ὀφείλομεν κατά τόν μεγαλειώδη θεῖον Πέτρον νά εἴμεθα «ἕτοιμοι ἀεὶ πρὸς ἀπολογίαν παντὶ τῷ αἰτοῦντι ὑμᾶς λόγον περὶ τῆς ἐν ὑμῖν ἐλπίδος μετὰ πραΰτητος καὶ φόβου», (Α΄ Πέτρ. 3, 15).
Ἐπιπροσθέτως ὀφείλομεν νά ἐπανέλθωμεν ὑπείκοντες καί στήν εὐφυεστάτην ἀπάντησιν τοῦ Ὁσίου Γέροντος Ἀγάθωνος, ἐκ τοῦ Γεροντικοῦ, τόν ὁποῖον, ὅταν κατηγόρησαν ἐνώπιόν του γιά διάφορα ἁμαρτήματα, δέν ἀντέδρασε ἀλλά ἐναντιώθηκε σθεναρά, ὅταν τόν κατηγόρησαν ὡς αἱρετικόν καί καταφρονητήν τῶν Ἱ. Κανόνων, διότι ἐάν τό ἀπεδέχετο θά ἀπεκόπτετο ἀπό τήν κοινωνίαν του μέ τόν Πανάγιον Θεόν, ὅπως δήλωσε.
Ἡ καθ’ ἡμᾶς Ἱ. Μητρόπολις ἔχει εὐεργετηθῇ ὑπό τοῦ Μακαριωτάτου Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν καί πάσης Ἑλλάδος, κ.κ. Ἱερωνύμου καί τῆς Σεπτῆς Ἱεραρχίας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, διά τῆς ἐκλογῆς Βοηθοῦ Ἐπισκόπου σέ Αὐτήν, ἑνός πάνυ ἀξίου καί εὐσεβεστάτου προσώπου καί ἑπομένως ἔχομε ἱερά ὑποχρέωσι νά ὑπερασπιζόμεθα τήν κανονικότητα τῆς ἐνεργείας τοῦ Σεπτοῦ Σώματος τῆς Ἱεραρχίας καί τῆς καθ’ ἡμᾶς Ἱ. Μητροπόλεως.
Τό κανονικό πλαίσιο πού ἀφορᾷ στούς Χωρεπισκόπους τῆς Ἀρχαίας Ἐκκλησίας ὁρίζεται ὑπό τῶν Ἱ. Κανόνων:
Ι΄ Ἀντιοχείας: «Τοὺς ἐν ταῖς κώμαις, ἢ ταῖς χώραις, ἢ τοὺς καλουμένους χωρεπισκόπους, εἰ καὶ χειροθεσίαν εἶεν ἐπισκόπου εἰληφότες, ἔδοξε τῇ ἁγίᾳ συνόδῳ εἰδέναι τὰ ἑαυτῶν μέτρα, καὶ διοικεῖν τὰς ὑποκειμένας αὐτοῖς ἐκκλησίας, καὶ τῇ τούτων ἀρκεῖσθαι φροντίδι καὶ κηδεμονίᾳ, καθιστᾶν δὲ ἀναγνώστας, καὶ ὑποδιακόνους, καὶ ἐφορκιστάς, καὶ τῇ τούτων ἀρκεῖσθαι προαγωγῇ· μήτε δὲ πρεσβύτερον, μήτε διάκονον χειροτονεῖν τολμᾶν δίχα τοῦ ἐν τῇ πόλει ἐπισκόπου, ᾗ ὑπόκεινται αὐτός τε καὶ ἡ χώρα. Εἰ δὲ τολμήσειέ τις παραβῆναι τὰ ὁρισθέντα, καθαιρεῖσθαι αὐτὸν καὶ ἧς μετέχει τιμῆς. Χωρεπίσκοπον δὲ γίνεσθαι ὑπὸ τοῦ τῆς πόλεως, ᾗ ὑπόκειται, ἐπισκόπου»,
ΙΓ΄ Ἀγκύρας: «Χωρεπισκόποις μὴ ἐξεῖναι πρεσβυτέρους ἢ διακόνους χειροτονεῖν, ἀλλὰ μὴν μηδὲ πρεσβυτέρους πόλεως, χωρὶς τοῦ ἐπιτραπῆναι ὑπὸ τοῦ ἐπισκόπου μετὰ γραμμάτων, ἐν ἑτέρᾳ παροικίᾳ»,
ΙΔ΄ Νεοκαισαρείας: «Οἱ δὲ χωρεπίσκοποι, εἰσὶ μὲν εἰς τύπον τῶν ἑβδομήκοντα· ὡς δὲ συλλειτουργοί, διὰ τὴν σπουδὴν τὴν εἰς τοὺς πτωχοὺς προσφέρουσι τιμώμενοι», καί ΝΖ΄ Λαοδικείας: «Ὅτι οὐ δεῖ ἐν ταῖς κώμαις καὶ ἐν ταῖς χώραις καθίστασθαι ἐπισκόπους, ἀλλὰ περιοδευτάς· τοὺς μέν τοι ἤδη προκατασταθέντας, μηδὲν πράττειν ἄνευ γνώμης τοῦ ἐπισκόπου τοῦ ἐν τῇ πόλει· ὡσαύτως δὲ καὶ τοὺς πρεσβυτέρους μηδὲν πράττειν ἄνευ τῆς γνώμης τοῦ ἐπισκόπου», οἱ ὁποῖοι ἐπεκυρώθησαν ὁρισμένως ὑπό τοῦ Β΄ Κανόνος τῆς Ἁγίας ΣΤ΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου καί ἑπομένως ἔχουν οἰκουμενικήν ἀξίαν καί περιωπήν.
Ἡ λέξις «Χωρεπίσκοπος» συντίθεται ἀπό τήν λέξι χώρα καί Ἐπίσκοπος. Μετά δέ τόν Διωγμό τοῦ Δεκίου 249-251 μ.Χ. οἱ μικρές κοινότητες περιέπεσαν σέ μεγάλη φτώχεια καί δυστυχία (H. Leclerq, Histoire des consiles II, Paris 1908, σ. 1200). Τοιουτοτρόπως, οἱ ἐπικεφαλῆς τῶν μικρῶν κοινοτήτων ἤ χωρίων Ἐπίσκοποι περιῆλθαν ὑπό τήν κηδεμονίαν τῶν Ἐπισκόπων τῶν πόλεων καί προσαρτήθησαν κατ’ ἀρχάς στούς Ἐπισκόπους τῶν πόλεων καί βραδύτερον ἡ αρχική προστασία καί κηδεμονία ἀπέβη ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ὑποταγή, ὅπως προκύπτῃ ἀπό τούς ἀνωτέρω ἀναφερομένους Ἱ. Κανόνας τῶν Τοπικῶν Συνόδων, πού ὁρισμένως ἐπεκυρώθησαν ὑπό τοῦ Β΄ Κανόνος τῆς Ἁγίας ΣΤ΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου.
Διά τήν φύσιν τῆς λειτουργίας τῶν Χωρεπισκόπων ἀναφέρεται στήν «Κανονικήν Ἐπιστολήν πρός Χωρεπισκόπους» ὁ Μ. Βασίλειος (Ράλλη καί Ποτλῆ, Σύνταγμα Δ΄, σ. 275-276, PG 32, 400-401).
Ὑπαχθέντες οἱ Χωρεπίσκοποι ὑπό τούς Ἐπισκόπους τῶν πόλεων ἔπαυσαν νά φέρουν τό ὄνομα μιᾶς περιοχῆς ἤ ὁρισμένης περιφέρειας ὡς ἔφεραν οἱ Ἐπίσκοποι τῶν πόλεων καί ἀντ’ αὐτοῦ ἄρχισαν νά παρουσιάζονται ὡς Χωρεπίσκοποι μιᾶς μεγάλης περιφέρειας μέ τό ὄνομα τῆς ὁποίας ἠδύνατο νά εἶναι περισσότεροι τοῦ ἑνός (Mansi, II, σ. 548) ἤ ἁπλῶς ὡς Χωρεπίσκοποι χωρίς νά προσδιορίζεται ἡ χώρα ἤ ἡ κώμη στήν ὁποίαν θά διακονοῦσαν (Mansi, ἐνθ. ἀν. ΙΙ, σ. 693, 694, 696, IV σ. 1125, VI σ. 568, 569, 572, 577) δηλαδή ἀορίστως χωρίς δι’ αυτό νά θεωρεῖται ἀπολελυμένη ἡ χειροτονία τους (+ Ἀρχιεπ. Χρυσοστόμου Παπαδοπούλου, «Περί Χωρεπισκόπων καί Τιτουλαρίων Ἀρχιερέων ἐν τῇ Ὀρθοδόξῳ Ἐκκλησίᾳ», Ἀθῆναι 1935, σ. 9. Οἱ Χωρεπίσκοποι αὐτοί εἶχαν κυρίως ἔργον νά μεριμνοῦν μέ τήν ἄδειαν καί τήν εὐλογία τῶν Ἐπισκόπων τῶν πόλεων γιά τίς θρησκευτικές ἀνάγκες τῶν ἐγκατεσπαρμένων στά χωρία καί στούς ἀγρούς χριστιανῶν καί ἐπειδή περιώδευον ἀπεκλήθησαν «περιοδευταί» (+ Ἀρχιεπ. Χρυσοστόμου Παπαδοπούλου, ἐνθ. ἀν. σ. 7).
Μερικοί νεώτεροι δυτικοί Θεολόγοι ἐντελῶς ἐσφαλμένως διαμφησβήτησαν τήν Ἀρχιερωσύνην τῶν Ἐπισκόπων αὐτῶν (E. Valton ἐν DTC, V. σ. 2, στ. 1707), διότι τά καθήκοντα καί οἱ θέσεις αὐτῶν μεταξύ τῶν λοιπῶν Κληρικῶν δέν καταλείπουν καμμία ἀμφιβολία ὅτι ἔφεραν τόν Ἐπισκοπικό Βαθμό, διότι ἄλλως πῶς θά χειροτονοῦσαν Διακόνους καί Πρεσβυτέρους, ὅπως διαπιστώνεται καί προκύπτει ἀπό τούς ἀνωτέρω παρατιθέμενους Ἱ. Κανόνες;
Σήμερα, στίς Αὐτοκέφαλες Ἐκκλησίες τῆς Ὀρθοδοξίας ὑπάρχουν οἱ «δίκην Χωρεπισκόπων» Τιτουλάριοι Ἀρχιερεῖς, οἱ ὁποῖοι φέροντες τόν τίτλο «πάλαι ποτέ διαλαμψάσης Ἐπισκοπῆς» ὑφίστανται ὡς Βοηθοί τοῦ Κυριάρχου Ἐπισκόπου καί ἑπομένως δέν δύναται νά ὑπάρξῃ οὐδεμία ἀμφισβήτησις τῆς Κανονικότητός τους.
Οἱ Ἀρχιερεῖς πού ἐκλέγονται ὡς Βοηθοί Ἐπίσκοποι μέ τόν τίτλο «πάλαι ποτέ διαλαμψάσης Ἐπισκοπῆς» δέν εἶναι ἀπολελυμένες χειροτονίες, κατά τά ἀνωτέρω, διότι ἐπιπροσθέτως οἱ Ἐπισκοπές τῶν ὁποίων τόν τίτλο φέρουν, μπορεῖ μέν στόν παρόντα κοσμικό χρόνο νά ἔχουν σιγήσῃ, ἀλλά εἰς τήν ἀτελεύτητη αἰωνιότητα τοῦ Ἀϊδίου Παναγίου Θεοῦ καί ὑφίστανται καί ἐνεργοῦν διά τῶν ἀενάων προσευχῶν τῶν μακαρίᾳ τῇ λήξει καί ἐν τῷ Θεῷ αὐλιζομένων ἀοιδίμων Ἐπισκόπων τους, Πρεσβυτέρων καί πιστῶν μελῶν αὐτῶν. Ὁ ἐκλεγηθησόμενος εἰς πάλαι ποτέ διαλάμψασαν Ἐπισκοπήν ἐμφαίνει εἰς τόν παρόντα κόσμον τήν εἰς τήν οὐράνιον Βασιλείαν, κοινωνίαν τῶν Ἁγίων τῆς Ἐπισκοπῆς του.
Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ
+ ὁ Πειραιῶς ΣΕΡΑΦΕΙΜ